Udar mózgu jest to nagle występujący zespół kliniczny objawiający się ogniskowymi lub globalnymi zaburzeniami czynności mózgu. Dochodzi do nich wskutek zaburzenia ukrwienia w obrębie mózgu. Ze względu na sposób w jaki do nich doszło wyróżnia się dwa główne typy udarów:
- Udary niedokrwienne. Stanowią one większość, bo około 80% wszystkich udarów. Dochodzi do nich wskutek zamknięcia światła tętnicy doprowadzającej krew do mózgu. Z tego powodu krew przestaje być doprowadzana do wybranych fragmentów mózgu (ogniska niedokrwiennego) albo jej przepływ jest niewystarczający, by komórki mózgowe otrzymały jej wystarczającą ilość.
- Udary krwotoczne, zwana także wylewami krwi do mózgu. Stanowią około 20% wszystkich udarów, lecz są groźniejsze niż udary niedokrwienne. Dochodzi do nich wtedy, gdy ściana tętnicy zaopatrującej krew w mózg ulegnie pęknięciu. Z tego powodu krew nie tylko przestaje być doprowadzana do wybranych fragmentów mózgu, lecz także poprzez wynaczynienie prowadzi do uszkodzenia okolicznych struktur mózgu oraz wzrostu ciśnienia śródczaszkowego. Z tego powodu dochodzi do zaburzenia pracy całego mózgu, a nie tylko fragmentu, który był zaopatrywany w krew przez daną tętnicę.
Objawy udaru mózgu
Objawy udaru mózgu są zróżnicowany i zależą od jego udaru, miejsca wystąpienia ogniska niedokrwiennego lub krwotocznego i jego wielkości. Objawy ulegają także zmianom w czasie, jaki upłynął od momentu wystąpienia udaru. Przykładowe objawy udaru mózgu to:
- utrata przytomności
- zaburzenia kontaktu słowno – logicznego
- niedowład lub porażenie jednej strony ciała wraz z zaburzeniami widzenia po tej samej stronie
- zaburzenia czucia po jednej stronie ciała
- zaburzenia równowagi
- apraksja, czyli problem z wykonywaniem czynności, które wcześniej były pacjentowi znane
- zaburzenia funkcji zwieraczy
Oprócz tego można jeszcze wyróżnić inne objawy takie jak:
- zaburzenia rytmu serca oraz ciśnienia krwi
- zaburzenia termortegulacji
- zaburzenia snu
Często pacjenci, u których doszło do udaru mózgu przyjmują charakterystyczną postawę ciała, zwaną pozycją Wenickiego – Manna. Objawia się ona tym, że ramię objęte niedowładem lub porażeniem ustawia się w odwiedzeniu, łokieć jest zgięty, przedramię ustawione w rotacji wewnętrznej, nadgarstek jest zgięty, a dłoń zamknięta. Z kolei noga po tej samej stronie ciała jest wyprostowana w biodrze i kolanie, a stopa ustawia się w zgięciu podeszwowym wraz z przywiedzeniem (stopa końsko – szpotawa).
Rehabilitacja po udarze mózgu
Rehabilitacja po udarze mózgu jest kompleksowym zespołem działań, które mają pomóc pacjentowi w jak największym stopniu odzyskać utraconą sprawność. Muszą one obejmować wszystkie istotne dla pacjenta obszary funkcjonowania, tzn. fizyczny, poznawczy, emocjonalny oraz społeczny. Program rehabilitacji musi być indywidualnie dobrany w oparciu o stan pacjenta, a jego opracowanie musi być poprzedzone szczegółową diagnostyką przeprowadzoną przez wielu specjalistów, m.in. lekarza prowadzącego, fizjoterapeutę, neuropsychologa oraz logopedę. Usprawnianie pacjenta na oddziale neurorehabilitacyjnym jest prowadzona przez wielodyscyplinarny zespół.
Fizjoterapia po udarze mózgu
Niedowład lub porażenie jednej strony ciała jest jednym z objawów udaru mózgu. Fizjoterapia jest jednym z elementów rehabilitacji po udarze mózgu, dzięki któremu pomaga się pacjentowi w odzyskaniu utraconych funkcji ruchowych. Główną częścią fizjoterapii po udarze mózgu jest kinezyterapia, czyli odpowiednio dobrane ćwiczenia lecznicze. Inne działy fizjoterapii takie jak terapia manualna, masaż czy fizykoterapia stanowią uzupełnienie dla kinezyterapii i stosuje się je w leczeniu wtórnych następstw udaru (np. ból albo odleżyny). Warto dodać, że usprawnianie pacjenta poprzez kinezyterapię należy rozpocząć tak wcześnie, na ile pozwala jego stan i jeśli istnieje taka potrzeba, powinna być kontynuowana po opuszczeniu szpitala przez pacjenta.
Kinezyterapia
Kinezyterapia jest główną częścią fizjoterapii po udarze mózgu. Polega ona na nauce pacjenta samodzielnego zmieniania pozycji w obrębie łózka, siadania, przesiadania się na wózek inwalidzki, wstawania oraz chodzenia. Fizjoterapeuta pomaga pacjentowi w nauce wykonywania czynności dnia codziennego, które będą mu potrzebne w samodzielnym funkcjonowaniu. Ważne jest odzyskanie prawidłowego zakresu ruchomości stawów, prawidłowej siły mięśniowej oraz przeciwdziałaniu powstawania przykurczy. Jeśli zachodzi taka potrzeba, ćwiczenia rehabilitacyjny można uzupełnić odpowiednio dobranym sprzętem ortopedycznym. Pomocne w odzyskiwaniu sprawności ruchowej są metody neurofizjologiczne, które bazują na zdolności układu nerwowego do regeneracji, np. metoda PNF. Należy jednak pamiętać, że fizjoterapia po udarze mózgu powinna się składać z wielu metod kinezyterapeutycznych indywidualnie dobranych pod względem stanu funkcjonalnego pacjenta.
