Choroba Parkinsona jest schorzeniem układu pozapiramidowego o charakterze postępującym. Określana jest jako zespół hipertoniczno – hipokinetyczny, co oznacza że u pacjenta dochodzi do podwyższenia napięcia mięśniowego oraz zmniejszania się jego aktywności ruchowej.
Objawy
Najważniejsze objawy choroby Parkinsona to:
- drżenie spoczynkowe – charakterystyczne drżenie zwłaszcza kończyn górne, które nasila się gdy Pacjent przeżywa duże emocje. Wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej powoduje zmniejszenie się drżenia spoczynkowego, dzięki czemu wykonywanie przez Pacjenta rozmaitych czynności dnia codziennego staje się łatwiejsze.
- sztywność mięśniowa – sztywność mięśniowa o charakterze plastycznym, tzw. objaw rury ołowianej. Pacjenci z chorobą Parkinsona zmniejszają swoją aktywność fizyczną, co sprzyja narastaniu sztywności mięśniowej, zmniejszaniu się czynnych zakresów ruchomości, a z czasem może dojść do powstania przykurczów. Regularna aktywność fizyczna, dobrana do aktualnych możliwości ruchowych Pacjenta pozwoli zmniejszyć sztywność mięśniową, poprawić zakresy ruchomości oraz zwiększyć siłę mięśniową.
- bradykinzeja – spowolnienie oraz zubożenie ruchów. Charakterystyczna dla choroby Parkinsona jest maskowata twarz pacjenta oraz zubożenie mimiki. Innym przykładem tego objawu jest pogorszona koordynacja ruchowa, zwłaszcza w obrębie dłoni oraz palców rąk.
- zaburzenia postawy ciała oraz chodu – Pacjenci z chorobą Parkinsona mają trudności z utrzymaniem równowagi podczas stania oraz chodu. W pozycji stojącej Pacjent z chorobą Parkinsona nie jest w stanie wyprostować nóg, pochyla się do przodu oraz chodzi drobnymi krokami. Trudne jest dla niego wstawanie zwłaszcza z niskich krzeseł, łóżka, toalety itd. Występuje ryzyko upadku, zwłaszcza kiedy Pacjent zmienia kierunek chodu oraz idzie do tyłu. Z tego powodu konieczne może okazać się zaopatrzenie Pacjenta w podpórkę lub balkonik, aby zapewnić mu lepszą stabilność podczas chodzenia oraz w łóżko rehabilitacyjne, które ma możliwość regulowania wysokości. Im wysokość łóżka jest większa, tym wstawanie staje się łatwiejsze, ponieważ Pacjent musi wykonać ruch w mniejszym zakresie, aby przejść z siedzenia do stania.
Fizjoterapia w chorobie Parkinsona
Fizjoterapia Pacjentów z chorobą Parkinsona opiera się na odpowiednio dobranej do stanu funkcjonalnego aktywności fizycznej. Ponieważ choroba Parkinsona ma charakter postępujący, fizjoterapia powinna być wprowadzona możliwie jak najwcześniej od momentu postawienia diagnozy. Im fizjoterapia zostanie wprowadzona wcześniej, tym lepsze są rokowania. Należy również pamiętać, że aktywność fizyczna w ramach fizjoterapii powinna być wprowadzona na stałe do harmonogramu dnia Pacjenta, dzięki czemu będzie można możliwie jak najdłużej hamować rozwój choroby.
Prowadząc fizjoterapię z Pacjentami z chorobą Parkinsona należy pamiętać, że są to osoby starsze, więc dobierając aktywność fizyczną należy uwzględnić nie tylko dolegliwości wynikające z samej choroby, ale także zmiany inwolucyjne, do jakich dochodzi w starszym wieku: obniżenie wydolności ogólnej oraz sarkopenia (zmniejszanie się masy mięśniowej, a w wyniku tego także siły). Aktywność fizyczna powinna zatem obejmować trening wydolnościowy (np spacery) oraz ćwiczenia ogólnousprawniające. Jeżeli Pacjent posiada choroby współistniejące, je również należy uwzględnić w dobieraniu aktywności fizycznej.
Prowadzenie fizjoterapii z Pacjentem z chorobą Parkinsona powinno rozpocząć się od przeprowadzenia wywiadu chorobowego oraz diagnostyki funkcjonalnej, w której skład powinna wejść: ocena zmian pozycji, ocena równowagi, ocena chodu, ocena wykonywania czynności dnia codziennego, a także ocena siły mięśniowej oraz zakresów ruchomości w stawach (biernych oraz czynnych). Dokładnie przeprowadzony wywiad chorobowy oraz diagnostyka funkcjonalna pozwolą dobrać aktywność fizyczną adekwatnie do możliwości Pacjenta.
Błedy podczas fizjoterapii w chorobie Parkinsona
Do błędów w chorobie Parkinsona można zaliczyć:
- Skupienie się tylko na ćwiczeniach w niskich pozycjach (leżenie, siedzenie). Choć mogą one być wykonywane jako ćwiczenia ogólnousprawniające, to należy pamiętać że jednym z celów fizjoterapii w chorobie Parkinsona jest poprawa stabilności podczas stania oraz chodzenia. Dlatego zestaw ćwiczeń przygotowany dla pacjenta z chorobą Parkinsona powinien obejmować ćwiczenia także w możliwie jak najwyższych pozycjach: nauka wstawania, ćwiczenia w pozycji stojącej, ćwiczenia koordynacyjno – równoważne, ćwiczenia zmian kierunku chodu oraz chodzenia do tyłu.
- Nie właściwie dobrana intensywność aktywności fizycznej. Choć doprowadzanie do przetrenowania jest niewskazane, aktywność fizyczna zalecona dla Pacjenta nie może być także zbyt niska. Zbyt niska aktywność fizyczna nie wywoła bowiem efektu w postaci poprawy siły mięśniowej, zakresów ruchomości, poczucia równowagi oraz wydolności ogólnej Pacjenta.
- Przesadne skupienie się na korekcji postawy ciała. Charakterystyczna postawa ciała objawiająca się pochyleniem ciała do przodu, chodzenie drobnymi krokami oraz zmniejszenie płaszczyzny podparcia podczas chodu (chodzenie z wąsko rozstawionymi stopami) jest wynikiem obniżonej siły mięśniowej, wzmożonego napięcia mięśniowego, zmniejszonymi czynnymi zakresami ruchomości oraz obniżoną wydolnością ogólną. Korygowanie postawy ciała będzie możliwe jedynie na chwilę, a dodatkowo może zniechęcić Pacjenta do podejmowania aktywności fizycznej, ponieważ uzna on ją za zbyt wymagającą i zniechęci się do wykonywania ćwiczeń. Aktywność fizyczna, która jest dobrana adekwatnie do stanu funkcjonalnego Pacjenta spowoduje poprawę siły mięśniowej, zmniejszy sztywność mięśniową, poprawi mobilność, koordynację ruchową oraz wydolność ogólną, co przełoży się na postawę ciała Pacjenta.
- Skupienie się na terapiach biernych takich jak np. masaż. Choć masaż może stanowić dodatek do terapii, nie jest on konieczny, a ewentualne korzyści w postaci rozluźnienia mięśni występują jedynie krótkotrwale. To co jest potrzebne Pacjentowi z chorobą Parkinsona to odpowiednio dobrana dla niego aktywność fizyczna, która uwzględnia jego ograniczenia funkcjonalne.
